Kingandu 2007

Aiaiai… we kunnen het niet meer ontkennen… we moeten de realiteit onder ogen zien. Ons verblijf in Kingandu zit er bijna op, het wordt tijd om terug aan België te denken! We hebben de volgende dagen nog heel wat gepland. Er zijn veel mensen van wie we afscheid willen nemen, plekjes waar we graag nog eens heel even naartoe willen gaan (zoals de prachtige Kwenge rivier) om ze voor altijd in ons geheugen te prenten.

Zondag zullen we dan gepakt en gezakt met de jeep vertrekken… Maar niet meteen naar Kikwit.; we maken eerst nog een omwegje. Eerst rijden we naar Kakobola, waar prachtige watervallen te zien zijn. We hebben er al heel veel van gehoord, naar het schijnt echt wel de moeite om te zien! Vervolgens rijden we door naar Totshi, een dorpje waar de zusters Annunciaten ook aanwezig zijn. Daar zullen we dan ook overnachten. De volgende dag kunnen we even een kijkje nemen in Totshi en de algemene leef- en onderwijssituatie proberen in te schatten. Dit is wel erg belangrijk vermits het project zich volgend jaar wellicht zal uitbreiden tot dit dorpje. Diezelfde dag nog (maandag) rijden we door naar Kikwit..

De zusters waarschuwen ons al voor deze zware tocht. We zullen ongeveer 330 kilometer afleggen in twee dagen op een weg die in slechte staat is. Dat wil zeggen, twee dagen goed dooreen geschud worden!

Volgens de zusters valt deze reis echt niet te onderschatten, ze zijn van mening dat we echt wel uitgeput zullen zijn in Kikwit. Vandaar dat ze ons aanraden om een dagje of twee in Kikwit te blijven. Naargelang de dag waarop er een vlucht mogelijk is zullen we op 4 of 5 april (woensdag of donderdag) richting Kinshasa vliegen. Daar zullen we bij de zusters verblijven. Hopelijk is het niet te onrustig in Kinshasa en kunnen we nog twee dagen van deze stad genieten.

En dan is het zover! Op 7 april zitten we op het vliegtuig richting “Brussels airport”. Normaal gezien zou de vlucht moeten landen om 18.30 uur, maar uit de ervaring van de heenreis kunnen we aanraden om je niet te fixeren op dit tijdstip J.

Tot binnenkort! De volgende verhalen zullen jullie ‘life’ te horen krijgen!

16 maart 2007

Het is 15.00 in de namiddag. We hebben gisteren de kalender aangevuld die in onze eetplaats ophangt. Opeens wordt duidelijk dat de tijd snel gaat. Te snel. En tegelijk is het goed dat we beseffen dat de twee weken die ons hier nog resten, zinvol moeten opgevuld worden.

De voorbije vijf weken in Kingandu hebben we zoveel meegemaakt.

De observaties in het vierde en vijfde leerjaar lijken al eeuwen geleden. Ondertussen kijken we niet meer op van een klas waar een vijftigtal leerlingen dicht naast elkaar zitten aan banken die maar voorzien zijn voor twee leerlingen, maar waar gemakkelijk drie of vier kinderen aan gezet worden. De kale muren en ruwe schoolborden zijn al even vertrouwd geworden als de kleurrijke prenten, blokkendozen, computers, magneetborden… in de klasjes van België.

Na de observaties zijn we begonnen met het zelf lesgeven per twee: Valerie en Aurélie in het vierde leerjaar bij Willy en zijn hulpleerkracht Niclette, en Delphine en Kimo in het vijfde leerjaar bij Euphrasie en haar hulpleerkracht Carine. Iedere dag hebben we gedurende twee weken twee lessen gegeven. De voorbereidingen van de lessen werden met de klasleerkrachten besproken. We probeerden zoveel mogelijk onze eigen visie op goed onderwijs door te geven en samen oplossingen te vinden voor de grote klasgroepen, de strikt omschreven, maar niet altijd even zinvolle lesonderwerpen uit het leerplan, het weinige materiaal. Deze weken hebben ons meer dan ooit doen beseffen dat het grote probleem hier het gebrek aan vorming van de leerkrachten is en dat veel  afhangt van de organisatie van het onderwijs in Congo. Om de school te kunnen financieren worden de kinderen vanaf 11.00 uur vaak aan het werk gezet. Het zogenaamde “travail manuel”.

De lessen kunnen dan niet doorgaan, ten koste van de bouw van enkele nieuwe klassen. Deze zijn noodzakelijk, maar het is jammer dat er daardoor zoveel kostbare leertijd verloren gaat. Bovendien werken de kinderen niet echt door. Hoe kan je ook van een kind tussen zes en veertien jaar verwachten dat het twee uur aan één stuk door zand gaat scheppen uit de weg, gras gaat maaien met een machete in de brandende zon,… terwijl het eigenlijk onderwezen zou moeten worden. Toch vinden we idee van samen bouwen aan de nieuwe school niet slecht. Het vergroot de betrokkenheid van de gemeenschap op de school en schept banden. We stellen alleen de duur in vraag.

Maar de weinige onderwijstijd is zeker niet het enige. Tijdens de voorbereidingen en de besprekingen met de leerkrachten over de gegeven lessen, zijn we ons ook bewust geworden van de hoeveelheid onderwijsjargon dat we gedurende de voorbije drie jaren hebben geleerd.

Opeens is het kwestie geworden al de principes van inzichtelijk leren om te zetten naar duidelijke voorbeelden. Niet om te tonen dat we begrepen hebben waar het om gaat, maar om ze door te geven aan de leerkrachten van Kingandu. Hoe maak je het belang duidelijk van levensecht onderwijs, onderwijs dat kinderen een basis geeft waarmee ze in het dagelijkse leven aan de slag kunnen? Inzichtelijk onderwijs, dus.

Hoe maak je duidelijk dat een kind meer leert als het zelf mag ontdekken, aanraken, ruiken, proeven, voelen, zien, doen… zodat alle zintuigen worden ingeschakeld en het leren door het denken wordt ondersteund door het leren door het doen?

We ontdekten dat de klas te klein was om een vierkante dam af te passen en vormden er   zelf één op de speelplaats met ons lichaam en stokmeters.

We botsten op het probleem dat we de prijs van 12 bakstenen wel kenden, maar niet wisten hoeveel 7 bakstenen dan kostten. Door winkeltje te spelen met bastenen van de bouw, beeldden we de situatie uit en leidden zelf de regel af.

De 1^e republiek van Congo, was een ingewikkeld hoofdstuk uit de geschiedenis, dus werd een rollenspel op poten gezet met de hele klas en even later stond Mobutu in leven lijve in de klas om “la zaïration “ door te voeren. Tot opeens  een bende rebelse vierdeklassers, gewapend met takken, daar een stokje voor wilde steken. Gelukkig kon, met de hulp van het buitenlandse leger een eind gemaakt worden aan de chao!. Tshombe en Mulele hadden het ondertussen al met hun leven moeten bekopen…

Na de vele geslaagde en enkele mislukte experimenten met inzichtelijk lesgeven, zijn we overgestapt op het intens voorbereiden van lessen in koppels van één Congolese en één Belgische leerkracht. De demonstratielessen hebben hun vruchten afgeworpen. Het effect van dit interculturele onderwijs waren lessen waarin heel veel werd geleerd en gelachen.

Opeens slaagden de Congolese leerkrachten erin kinderen door een goed doordachte vraagstelling zelf een probleem te laten oplossen. Zij kwamen zelf op het idee onder de acaciaboom een proef uit te voeren, een spel te spelen over de windrichtingen…Voor ons was het een hele uitdaging in te spelen op de vraag van de kinderen en de initiatieven van de Congolese leerkrachten en niet te vervallen in hun fonetische manier van vragen stellen.

Een leerrijke ervaring, die achterraf bekeken wat langer had mogen duren.

Ondertussen zijn we ook al twee weken bezig met het geven van sessies in de “coeur”, het high-tech hart van de gemeenschap en in het didactisch centrum.

Op maandag, woensdag en vrijdag komen groepjes van tekens een viertal leerkrachten afwisselend  naar de coeur om informatie te leren opzoeken op internet, documenten aan te maken, … Hoewel ik er in het begin echt mijn vragen bij had, is nu wel gebleken dat internet een hele steun is voor de leerkrachten die het moeten doen met handleidingen van voor de onafhankelijkheid. Het niveau van de leerkrachten varieert sterk. Waar sommige intens moeten oefenen op het dubbel klikken met de muis, zijn anderen al zover dat ze geïllustreerde documenten kunnen aanmaken en per mail kunnen versturen.

In het didactische centrum hebben we met de leerkrachten een lijst opgesteld van het aanwezige materiaal dat de vorige groep achterliet en alle mogelijke toepassingen daarvan.

We zijn voor onvoorstelbare situaties komen te staan. Het leggen van een tangram in een bepaalde figuur, leek een bijna onmogelijke opgave. Na een gesprekje zijn we tot de ontdekking gekomen dat er hier een hemelsbreed verschil ligt tussen onze schematische cultuur en hun globale cultuur. Het analyseren van geometrische figuren wordt ons zo ongeveer met de paplepel meegegeven. Denk maar aan de vele blokkendozen  op onze zolders, de dozen waar blokjes in verschillende vormen in het overeenkomstige gaatjes moeten gestoken worden,… Het feit dat we met enkele rechthoekige plankjes een boot kon gebouwen, was een ware ontdekking voor de leerkrachten. Kinderen spelen hier niet met blokken en bijna geen enkel huis heeft een vlakke of rechte muur. Meetkunde staat verder af dan we dachten.

Ondertussen ontwerpen we zelf materiaal met de leerkrachten en werken aan de uitbouw van het centrum.

Het lesgeven hebben we achterwege gelaten. Waar het nu op aankomt is om het hele team nog enkele specifieke achtergronden mee te geven.

Om een duidelijk beeld te krijgen van de diepste vragen van de school en haar situatie , zijn we in de jongensschool Zolana, de pedagogische afdeling van het lyceum waar de toekomstige leerkrachten worden gevormd en de kleuterschool gaan observeren. Ook hierdoor is ons opnieuw vanalles duidelijk geworden.

In het lyceum wordt de meeste tijd besteed aan het opnieuw uitleggen van de inhouden die in het lager aan bod zullen komen. Van inzichtelijke pedagogie komt niet veel in huis.

In Zolana ligt het niveau een stukje hoger door de gemotiveerdere houding van de jongens. Hen wacht een zekerdere toekomst wat betreft het verder studeren, maar ook de bekwaamheid van de leerkrachten valt op. 

In de keuterschool spreken de kinderen beter Frans dan in het lager, maar wordt er toch maar Kikongo gesproken omdat de kinderen anders uit de boot vallen in het eerste leerjaar, waar alleen nog maar Kikongo wordt gesproken. De wereld op zijn kop, als je bedenkt dat één van de redenen waarom de kinderen in Tondana (onze meisjesschool) zoveel moeite hebben met de inhouden, hun gebrekkige kennis van het Frans is…

Wat staat er ons nog te wachten de komende twee weken?

De sessies ICT en didactisch centrum worden verder gezet aan het tempo zoals het tot nu toe was.

We zullen drie uitwisselingsvergaderingen voorbereiden met de leerkrachten van de school rond de specifieke thema’s die ondertussen als zinvolste zijn gebleken:

-aanvankelijk lezen en rekenen in het 1^e en 2^e leerjaar

-tweede-taal-onderwijs voor alle klassen (vergelijkbaar met NT2) maar hier dus met Frans als tweede taal en als eerste onderwijstaal vanaf het derde,vierde leerjaar.

- inzichtelijk werken a.d.h.v. een matrix om zichzelf te evalueren en verder te evolueren.

Tussendoor staan ons nog enkele feestjes en uitstappen te wachten. En natuurlijk het eindwerk!

Terwijl ik dit hel proces aan het neertypen ben, is het alsof ik de stage weer even helemaal beleef. De zon is langzamerhand beland aan het laatste stukje van haar reis voor vandaag. De lucht achter de hoge palmen kleurt lichtgroen, één van de mooiste momenten van de dag. Op nog geen tweehonderd meter verder is de zoveelste repetitie aan de gang in de kerk. Dit weekend vieren de Jozefieten feest.

Uit de keuken klinken de bekende geluiden van ketterende lepels en stromend water.

Zuster Yvonne slentert voorbij en vraagt in haar gebrekkige Nederlands :” Aurélie, hoe kaat et met jou?”. Het antwoord interesseert haar minder, want het spreken van het Nederlands is een veel leukere bezigheid. Met haar witte kapje en verpleegstersjas lijkt ze net op een witte vogel. Even later horen we haar neuriën in haar kamer.

Wat zullen we al deze vertrouwde geluiden missen als we weer in België zijn. Congo is onze tweede thuis geworden, en toch spreken we steeds vaker over België, de terugkeer,…

Maar eerst gaan we nog genieten van ieder moment, alle indrukken die dit rijke land ons nog te bieden heeft. En dat zijn er nog veel, heel veel,….

Vrijdag 9 maart 2007 :

Ik ga in het 3^de leerjaar observeren. Normaal gezien wordt de klas gesplitst maar één van de leerkrachten uit de parallelklas lijdt aan malaria. Vandaag zijn er dus 80 leerlingen in de klas. Onleefbaar. De kinderen maken ruzie, slaan op elkaar. Hoe zouden we zelf zijn, moesten we met 4 op een bank van 2 moeten zitten? In de klas heerst er totaal geen concentratie; de kinderen schreeuwen “ma soeur, ma soeur” om aan het woord te komen, klappen in hun handen, staan recht om aandacht te vragen. De kinderen die te laat komen, moeten achteraan in de klas rechtstaan, of worden weggejaagd. Wat een werkklimaat. Soeur Marceline zit te zweten om ze toch nog iets bij te leren, ik verlaat de klas met een zware hoofdpijn.

10 maart 2007 :

Reis naar Mbamba, een dorpje dat op 35 km van Kingandu ligt. We zitten met 8 in de jeep. Père Franklin, pater bij de Claretijnen en Séraphin, secrétaire in het CDK, zijn onze gidsen.

We schakelen van het ene landschap over naar het andere. Bos, savanne, brousse, dorpjes. Alles is zo machtig!  Op de weg is alles rustig tot dat wij aankomen, de auto én de blanken vormen een attractie op zich.

Bij aankomst gaan we zoals gewoonlijk de lagere school en het lyceum bezoeken.

De kinderen stormen de klas uit, als we voor de schoolpoort in bamboe staan. Ze laten een gele stofwolk achter zich. Ze zijn bang en tegelijkertijd blij om ons te zien.

De lagere school is beter ingericht en voorzien van didactisch materiaal dan we verwacht hadden. De kinderen zitten met jongens en meisjes in één klas gemengd.

We dalen af naar de rivier, de Yambesi. We duiken in een zee van groene planten, wilde dieren zijn we geworden.

We komen bij de watervallen aan. Hier is alles herleving, hier is alles leven. De aarde laat zich niet doen, ze ontploft. We blijven een tijdje met grote ogen kijken naar dit natuurfenomeen. De kracht waarmee het water naar beneden stort maakt een ruisend geluid. De lucht is nevelige en weerspiegelt het zonlicht  dat tussen de grote groene bladeren valt. Een wonder?

‘s Middags praten we met Père Franklin. Hij heeft het over de toekomst van zijn land. Père Franklin : “J’ai peur pour les enfants qui ont un entonnoir dans leurs bouche. Un entonnoir avec du savoir qu’ils doivent ingurgiter. Du savoir qu’ils ne savent pas appliquer dans le Congo actuel. » Hij heeft gelijk.

Zondag 11 maart ’07

De dag was simpel begonnen. We zaten in de eetzaal. Kimo Valerie en ik tekenden, Dirk en Aurelie hielden zich rustig bezig. Buiten regende het stilletjes, we hoorden de regendruppels zachtjes tikken op het dak. Het was een gezellige en kalme voormiddag, niemand die eraan dacht dat we dezelfde namiddag nog een wonder van de natuur cadeau gingen krijgen.

Rond 3 uur hebben we het uitstekende idee gehad om naar de rivier Kwenge te gaan in Kingandu. Daar werden we uitgenodigd om de rivier over te steken op een uitgeholde boomstam. Het zicht dat we in het midden van de rivier zagen was (echt waar) onbeschrijfbaar mooi. Om het mij gemakkelijk te maken zal ik het aan de kracht(?) van sleutelwoorden overlaten: zonsondergang, gouden weerkaatsing, licht, rustgevende stroom, oneindige natuur, stilte, ontroering,……………… 

Kennen jullie het gevoel? Je hebt iets zodanig moois gezien, dat je het de hele dag niet kunt laten om met een brede glimlach rond te lopen. Gedoemd om de hele avond euforisch te zijn.

Het was alweer en intense dag.